Фабри ауруын диагностикалау
Фабри ауруына күдік келесі пациенттерде туындау керек:1

Фабри ауруының отбасылық анамнезі бар

«Себепсіз» мультижүйелік клиникалық көріністері бар, әсіресе жүрек, бүйрек, жүйке жүйесі, көз және тері зақымдануының Фабри ауруына тән белгілері қатар байқалғанда

Зертханалық көрсеткіштердегі ауытқулары бар
Бастапқы тексеру
Бастапқы тексеру мыналарды қамтуы тиіс:
Ауру анамнезін толықтай жинау.2
Мұқиятпен жиналған толық анамнез (отбасылық анамнезді қоса алғанда және пациенттің бұрын өткерген аурулары туралы ақпаратты жан-жақты талдау) — Фабри ауруын диагностикалаудың маңызды кезеңі. Бұл ретте аурудың мультижүйелік сипатын және ағым нұсқаларының айырмашылықтарын түсіну ауруды ерте кезеңде тануға көмектеседі.3-6
Келесі клиникалық симптомдарға ерекше назар аудару қажет:
нейропатиялық ауырсыну
ауырсыну криздері
ыстыққа төзбеушілік (әдетте физикалық жүктемеге төзбеушілікпен және жаз айларында ашық ауада болудан қашқақтаумен байланысты)
тердің, көз жасының немесе сілекейдің бөлінуінің төмендеуі
іш өту (диарея)
іштің ауыруы
ангиокератомалар
көбікті несеп

Толық отбасылық анамнез,
соның ішінде себепсіз неврологиялық, бүйректік немесе жүректік аурулары бар немесе мезгілінен бұрын қайтыс болған туыстарға басымдық беру жөн.2
Зерттеулер сериясында отбасылық анамнез Фабри ауруы бар пациенттердің 46%-ында диагноз қоюға ықпал еткен.7
Мұқият физикалық тексеру
ангиокератомаларды, телеангиэктазияларды, гипо- немесе ангидрозды, қасаң қабықтың бұлыңғырлануын, лимфедеманы, кардиологиялық деректердегі ауытқуларды (сол жақ қарыншаның гипертрофиясы белгілері, аритмиялар) анықтау мақсатында.2
Мұқият физикалық тексеру зертханалық және генетикалық тест нәтижелері алынбай тұрып-ақ Фабри ауруына тән клиникалық белгілерді анықтауға көмектесуі мүмкін. Олардың кейбірі жоғары спецификалық болып табылады және кез келген мамандықтағы дәрігерді сақтандыруы тиіс.
Терідегі көріністер: ангиокератомалар8

Ангиокератомалар — тамырлық тері түзілімдері, олар тамырлардың эндотелий жасушаларында гликосфинголипидтердің жиналуы салдарынан пайда болады.
Ангиокератомалар әдетте басқанда жоғалмайтын, қою-қызыл немесе күлгін түсті көптеген ұсақ папулалар түрінде болады және көбіне «іш киім аймағында» (іштің төменгі бөлігі, шап, бөксе, санның проксимальді бөліктері) орналасады.8
Тер бөлінуі мен терморегуляцияның бұзылуы9

Физикалық тексеру және анамнез жинау кезінде жиі гипогидроз немесе ангидроз, сондай-ақ ыстыққа және физикалық жүктемеге айқын төзбеушілік анықталады.
Бұл көріністер автономды жүйке жүйесінің зақымдануымен байланысты және балалық жастан бастап, ағзалық асқынулар дамығанға дейін әлдеқайда бұрын болуы мүмкін.9
Офтальмологиялық белгілер: Cornea verticillata10

Құйынтәрізді кератопатия — Фабри ауруының ең спецификалық белгілерінің бірі; саңылаулы шаммен қарау кезінде анықталады және қасаң қабық эпителийіндегі құйынтәрізді шөгінділермен сипатталады. Алайда көру өткірлігі бұзылмайды.10
Ауырсыну нейропатиясының белгілері (акропарестезиялар, Фабри криздері)11

Ауырсыну субъективті симптом болғанымен, физикалық тексеру кезінде қол мен аяқта физикалық жүктемемен немесе температураның жоғарылауымен қоздырылатын күйдіріп ауырудың қайталанатын эпизодтары (акропарестезиялар) анықталуы мүмкін — бұл Фабри ауруының ең ерте көріністерінің бірі.11
Себепсіз кардиомиопатия12

Жүректі аускультациялау кезінде миокард гипертрофиясымен байланысты систолалық шулар, сондай-ақ диастолалық дисфункция белгілері анықталуы мүмкін.
Жүрек ұшы соққысын пальпациялау оның ығысуын және күшеюін анықтауы мүмкін, бұл сол жақ қарыншаның концентрлік гипертрофиясын көрсетеді — Фабри ауруының кардиалдық түріне тән көрініс. Алайда аурудың ерте сатыларында физикалық өзгерістер болмауы мүмкін.12
Себепсіз нефропатия10

Аурудың ерте сатыларында физикалық тексеру әдетте бүйрек зақымдануының спецификалық белгілерін анықтамайды.
Аурудың кейінгі сатыларында мынадай көріністер болуы мүмкін: шеткергі ісінулер, созылмалы бүйрек ауруының белгілері.10
ПАЦИЕНТТЕРДІ ҚОЛДАУ БАҒДАРЛАМАСЫ «ЛИЗОСОМАЛЫҚ ЖИНАЛУ АУРУЛАРЫН ДИАГНОСТИКАЛАУ (Фабри ауруы, МПС2)»
Қазақстанда Фабри ауруын диагностикалау бағдарламасы жүзеге асырылуда — бұл пациенттердің өмір сапасын сақтау және жақсарту үшін маңызды.
Бағдарлама ТОО «Такеда Қазақстан» компаниясы ұсынатын тегін қызмет болып табылады. Бағдарламаның үйлестірушісі — ТОО «ИНВИТРО‑Қазақстан» компаниясы. Бағдарлама шеңберіндегі зертханалық зерттеулер Duzen (Түркия) зертханасында жүргізіледі.
Диагноз расталған жағдайда пациенттің отбасын және жақын туыстарын да тексеру қамтамасыз етілуі мүмкін.
Жедел желі: +7 (771) 949 98 00 (жұмыс күндері 09:00-ден 18:00-ге дейін)

Пациенттердің көпшілігінде Фабри ауруы нысана-ағзалар — жүрек, бүйрек немесе орталық жүйке жүйесі зақымданғаннан кейін ғана анықталады.
Кардиологтар, нефрологтар және неврологтар Фабри ауруын бастапқы анықтауда шешуші рөл атқарады — дәл осы мамандар ағзалық зақымдануы бар пациенттерді алғаш көреді және "қызыл жалаушалар" бойынша ауруға күдіктене алады.13
Фабри ауруы кезіндегі жүрек зақымдануының "қызыл жалаушалары"
Патологиялық жүктеме жағдайларымен (мысалы, артериялық гипертензия немесе аорталық стеноз) түсіндірілмейтін сол жақ қарыншаның гипертрофиясы (СҚГ)14
ЭхоКГ-да СҚ-ның концентрлік гипертрофиясының болуы14
Гадолинийдің кеш жиналу аймақтарының анықталуы (миокард фиброзы ошақтарына сәйкес келеді)15
Аритмиялар және өткізгіштік бұзылыстары14
Сақталған шығарылу фракциясы бар жүрек жеткіліксіздігінің дамуы14

Классикалық жүректен тыс көріністердің (акропарестезиялар, ангиокератомалар, гипогидроз) болмауы Фабри ауруы диагнозын жоққа шығармайды.
Кеш басталатын мутациялар көбіне кардиалдық фенотиппен басым көрінеді. Сондықтан басқа жүйелік белгілерсіз де оқшауланған ГКМП Фабри ауруының жалғыз көрінісі болуы мүмкін.14

Кардиологтар гипертрофиялық кардиомиопатия (ГКМП) анықталған жағдайда Фабри ауруының кардиалдық нұсқасын естен шығармауы тиіс.14

Фабри ауруы кезіндегі бүйрек зақымдануының "қызыл жалаушалары"10,16
Микроальбуминурия
Протеинурия
Изостенурия
Бүйрек функциясының үдемелі төмендеуі
Азотемияның дамуы
Терминалдық бүйрек жеткіліксіздігі
Гемодиализ немесе бүйрек
трансплантациясы
қажеттілігі
Бүйректерде парапельвикалық кисталардың жиі дамуы17

Фабри ауруы кезіндегі жүйке жүйесі зақымдануының "қызыл жалаушалары"
18-ден 55 жасқа дейінгі жаста транзиторлық ишемиялық шабуылдар, ишемиялық және геморрагиялық инсульттердің болуы10
Инсульт пациентте басқа типтік белгілер дамымай тұрып, Фабри ауруының алғашқы көрінісі болуы мүмкін18
МРТ-да анықталатын мидың ақ затының зақымдануы — созылмалы тамырлық зақымданудың белгісі19
Акропарестезиялар, Фабри криздері, есту және вестибулярлық бұзылыстар19
Зертханалық және аспаптық тексеру әдістері ағзалар функциясының негізгі көрсеткіштерін бағалауға бағытталған.20

Жүрек функциясы:
эхокардиография, электрокардиография (ЭКГ), жүректің магнитті-резонанстық томографиясы (МРТ)

Бүйрек функциясы:
протеинурия, микроальбуминурия, есептелген шумақтық сүзілу жылдамдығы (рСКФ)

Неврологиялық тексеру:
мидың магнитті-резонанстық томографиясы (МРТ), жүйке өткізгіштігін зерттеу

Офтальмологиялық
тексеру

Аудиологиялық
тексеру
Фабри ауруын зертханалық диагностикалау алгоритмі21
Күдік
Альфа-галактозидаза A (α-Gal A) ферменті белсенділігін өлшеу
- Ер адамдарда (Фабри ауруының классикалық түрінде) фермент белсенділігі әрқашан өте төмен немесе мүлде болмайды.
- Әйелдердің 30%-ында α-Gal A белсенділігі қалыпты немесе төмен болуы мүмкін. Нәтижелерді интерпретациялау молекулалық‑
генетикалық тестілеумен бірлесіп жүргізілуі тиіс.
Lyso-GB3 биомаркерін анықтау
- Lyso-GB3 деңгейі қалыпты немесе жоғары
GLA генінде бұзылыс
АНЫҚТАЛМАҒАН
Фабри ауруы жоқ
Молекулалық-генетикалық тестілеу
Патогенді мутация
анықталған:
Фабри ауруы диагнозы
расталады
Патогенді емес
мутация:
Ең ықтимал — Фабри ауруы емес
Белгісіз мәні бар
нұсқа:
Қосымша тексеру
қажет
Альфа-галактозидаза A (альфа-Gal A) белсенділігін ферментативті талдау
Мұқият клиникалық тексеруден кейін альфа-галактозидаза A (альфа-Gal A) белсенділігін өлшеу Фабри ауруына күдігі бар ер адамдарда зертханалық диагностикалаудың алғашқы қадамы болып табылады.2
Альфа-Gal A белсенділігі лейкоциттерде, плазмада, фибробласттарда немесе құрғақ қан дақтарында өлшенуі мүмкін, алайда лейкоциттердегі альфа-Gal A белсенділігін өлшеу көптеген зертханаларда стандартты ферментативті талдау болып саналады.10

Gb3 және лизоGb3 деңгейлері
Глоботриаозилцерамид (Gb3) және глоботриаозилсфингозин (лизоGb3) — Gb3 ыдырау өнімі — Фабри ауруы бар пациенттердің плазмасы мен несебінде анықталуы мүмкін және ауру белсенділігін диагностикалау мен мониторингілеуге арналған әлеуетті биомаркерлер ретінде ұсынылған.22
Плазма мен несептегі лизоGb3 және Gb3 деңгейлері фермент алмастыру терапиясының (ФАТ) немесе фармакологиялық шаперондық терапияның әсерін бақылау үшін фармакодинамикалық маркерлер ретінде пайдалы болуы мүмкін.22

Генетикалық тестілеу
Альфа-галактозидаза A (GLA) кодталған геннің мутациялық талдауы ерлер мен әйелдерде Фабри ауруы диагнозын растаудың алтын стандарты болып табылады.10
Генотиптеу Фабри ауруы бар барлық отбасыларға ұсынылады, өйткені бұл білім басқа зақымданған отбасы мүшелерін анықтау үшін және синтетикалық шаперондарды қолдана отырып болашақ емдеу әдістері үшін ерекше маңызды болуы мүмкін.23

VUS мутациясы (белгісіз мәні бар нұсқа) анықталған жағдайда халықаралық ұсынымдар қосымша диагностикалық талдаулар жүргізуді ұсынады: LysoGB3-ті қайта тапсыру, in vitro альфа-галактозидаза ферменті белсенділігін талдау, гликосфинголипидті қосындыларды анықтау үшін бүйрек немесе жүрек бұлшықетінің биопсиясы.4
Фабри ауруының критерийлері21
Фабри ауруы тек зертханалық және/немесе генетикалық растама болған кезде ғана диагноз қойылады. Клиникалық көріністер, анамнез деректері және физикалық тексеру ауруға күдіктенуге негіз болады, бірақ растайтын талдауларсыз диагноз қоюға жеткіліксіз.10
АРНАЙЫ ТАЛДАУЛАР ЖҮРГІЗУДІ НЕГІЗДЕЙТІН КЛИНИКАЛЫҚ БЕЛГІЛЕР: 21
ерекше симптомдар (нейропатиялық ауырсынулар (акропарестезиялар, Фабри криздері), ангиокератомалар, гипо- немесе ангидроз, АІЖ көріністері)12
типтік офтальмологиялық белгілер (cornea verticillata)12
нысана-ағзалардың зақымдануы (жас жаста артериялық гипертензиясыз сол жақ қарыншаның 13 мм-ден жоғары гипертрофиясы (негізінен концентрлік)2,12 этиологиясы белгісіз СБА (ХБП), үдемелі альбуминурия және протеинурия, парапельвикалық кисталар17, жас жаста инсультқа шалдығу — 18-ден 55 жасқа дейін)18
X‑тіркескен тұқым қуалау түрі бойынша отбасылық анамнездің ауырлауы10
БАСТАПҚЫ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ТЕСТІЛЕУ21
α‑галактозидаза A белсенділігін анықтау (DBS/плазма/лейкоциттер)
Ерлерде — фермент белсенділігінің төмендеуі Фабри ауруының жоғары ықтималдығын көрсетеді
Әйелдерде фермент белсенділігі қалыпты болуы мүмкін. Молекулалық‑
ГЕНЕТИКАЛЫҚ РАСТАУ21
Диагнозды растау үшін барлық пациенттерде GLA генін патогенді немесе ықтимал патогенді нұсқасын анықтау мақсатында зерттеу.
Қосымша тексеру
Диагноз қойылғаннан кейін Фабри ауруы бар пациенттер ағзалар мен жүйелердің зақымдануын анықтау үшін қосымша тексеруден өтуі тиіс:

Жалпы тәжірибе дәрігерінің және/немесе педиатрдың консультациясы21
команда жұмысының үйлестірілуі
пациентті бақылау: тексеру, қосымша тексеруге (зертханалық, аспаптық зерттеулер) және бейінді мамандардың консультациясына жолдау
фермент алмастыру терапиясының (ФАТ) және симптоматикалық емнің тиімділігін, қауіпсіздігін және жүйелілігін мониторингілеу
референттік орталыққа госпитализация/
пациенттердің мәселелері мен қажеттіліктерін талдау, пациент комплаенсін бақылау

Генетик консультациясы
Молекулалық-генетикалық талдау нәтижелерін интерпретациялау, отбасылық анамнезді талдау, отбасындағы қауіп тобына кіретін тұлғаларды анықтау, отбасын жоспарлау мәселелерін талқылау21

Кардиолог консультациясы
Жүрек зақымдануын диагностикалау: сол жақ қарыншаның гипертрофиясы, ырғақ бұзылыстары, митральді және аорталық регургитация, жүрек жеткіліксіздігі.21
ЭхоКГ
- сол жақ қарыншаның еркін қабырғасының гипертрофиясы14
- сол жақ қарыншаның концентрлік гипертрофиясы14
- митральді қақпақша жармаларының қалыңдауы14
12-арналы ЭКГ
- СҚГ (ST сегментінің депрессиясы және T тісшесінің инверсиясы)26
- ырғақ пен өткізгіштік бұзылыстары: QRS кешенінің кеңеюі, QT аралықтарының ұзаруы, АВ-түйін блокадалары, Гис шоғыры аяқшаларының блокадалары26
Жүректің МРТ
- гадолинийдің кеш жиналу аймақтарын анықтау (миокард фиброзы ошақтарына сәйкес келеді)15

Нефролог консультациясы
Бүйрек жағдайын бағалау, протеинурияны және шумақтық сүзілу жылдамдығының төмендеуін анықтау, созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінің алдын алу және емдеу.21
Тәуліктік несепте микроальбуминурия мен протеинурияны анықтау
- бүйрек зақымдануын ерте анықтау, Фабри нефропатиясының үдеуін мониторингілеу21
Шумақтық сүзілу жылдамдығы (СКФ)
- бүйрек функциясын бағалау, СКФ төмендеуін анықтау, созылмалы бүйрек ауруының үдеуін мониторингілеу21
Құрсақ қуысының УДЗ
- Фабри ауруы бар пациенттердің 50 %‑ында бүйрек синусының кисталары немесе парапельвикалық кисталар болады17
- Бүйрек синусының құрылымдарынан пайда болатын парапельвикалық кисталар талшықты немесе майлы тінде жүйкелермен және басқа да тамырлық құрылымдармен бірге орналасқан лимфалық тамырлар тартылғанда дамиды27

Невролог консультациясы
Жүйке жүйесі функцияларын бағалау, невропатиялық ауырсынуды және акропарестезияларды анықтау, инсульттің алдын алу, когнитивтік және мінез-құлық бұзылыстарын бақылау.21
Ми МРТ-сы
ми сыңарларындағы ақ заттың көптеген зақымдану ошақтары10
кеңейген және ирелеңдеген қан тамырлары10

Офтальмолог консультациясы
Көздің алдыңғы сегментін бүйірлік жарықпен зерттеу әдісімен
Офтальмологиялық бұзылыстарды диагностикалау: құйынтәрізді кератопатия (cornea verticillata), субкапсулярлық катаракта, торқабық тамырлары мен көру жүйкесінің жағдайын бағалау21

Отоларинголог консультациясы
Есту бұзылыстарын диагностикалау: тиннитус, есту өткірлігінің төмендеуі, сенсоневралдық есту төмендеуі.21

Ревматолог консультациясы
Ревматологиялық аурулармен дифференциалды диагностика, буын синдромын бағалау.21
антинуклеарлық фактор (АНФ)
ДНҚ-ға қарсы антиденелер
ANCA (Anti-Neutrophil Cytoplasmic Antibodies), (MPO, PR3)

Кешенді қосымша тексеру Фабри ауруына байланысты маңызды өзгерістерді анықтауға немесе жоққа шығаруға көмектеседі, бұл ауруды дәлірек диагностикалауға және әрі қарай емдеу жоспарын айқындауға ықпал етеді.

Отбасы мүшелерін скринингтеу
Жаңа диагноз қойылған пациенттердің қауіп тобындағы отбасы мүшелерін клиникалық және генетикалық скринингтеу аса маңызды, өйткені Фабри ауруы бар қосымша отбасы мүшелері әрбір жеке индекс-пациент негізінде анықталуы мүмкін.28
Шежіре бойынша жүргізілген бір зерттеу нәтижесінде пробанд диагнозы қойылғаннан кейін орта есеппен кемінде 5 отбасы мүшесінде Фабри ауруы анықталатыны көрсетілген.28

Дифференциалды диагностика
Фабри ауруы сирек кездесетіндігіне және бейспецификалық клиникалық көріністерінің әртүрлілігіне байланысты жиі қате диагноз қойылады. Осыған байланысты оны «Жаңа ұлы алаяқ» деп атай бастады.29
Осы аурумен ауыратын пациенттерге жиі қойылатын бастапқы диагноздардың ішінде мыналарды бөліп көрсетуге болады:

Балаларда:21
- ревматоидты артрит30
- ревматизмдік қызба10
- жүйелі қызыл жегі10
- Рейно ауруы10
- «өсуге байланысты ауырсынулар»10

Ересектерде:21
- целиакия10
- көп ошақты склероз31
Дереккөздер:
- Vaisbich MH, Andrade LGM, Silva CAB, Barreto FC. Recommendations for the diagnosis and management of Fabry disease in pediatric patients: a document from the Rare Diseases Committee of the Brazilian Society of Nephrology (Comdora-SBN). J BrasNefrol. 2022;44(2):268-280. doi:10.1590/2175-8239-JBN-2021-0216
- Ortiz A, Germain DP, Desnick RJ, et al. Fabry disease revisited: Management and treatment recommendations for adult patients. Mol GenetMetab. 2018;123(4):416-427. doi:10.1016/j.ymgme.2018.02.014
- Jamboti J, Forrest CH. Fabry disease: early diagnosis improves prognosis but diagnosis is often delayed. J Nephropathol. 2017;6(3):130-133. doi:10.15171/jnp.2017.22
- Vardarli I, Rischpler C, Herrmann K, Weidemann F. Diagnosis and Screening of Patients with Fabry Disease. TherClinRiskManag. 2020;16:551-558. doi:10.2147/TCRM.S247814
- Mehta A, Hughes DA. Fabry Disease. Updated April 11, 2024. In: Adam MP, Bick S, Mirzaa GM, et al., eds. GeneReviews [Internet]. University of Washington, Seattle; 1993-2026.
- Kiykim E, Zeybek CA, Zubarioglu T, Aydin A. Lessons from two cases: is Fabry disease the correct diagnosis? BMJ CaseRep. 2015;2015:bcr2014208150. doi:10.1136/bcr-2014-208150
- Branton M, Schiffmann R, Kopp JB. Natural history and treatment of renal involvement in Fabry disease. J Am SocNephrol. 2002;13(Suppl 2):S139-S143.
- Anker P, Fésűs L, Kiss N, et al. A Cross-Sectional Study of the Dermatological Manifestations of Patients with Fabry Disease and the Assessment of Angiokeratomas with Multimodal Imaging. Diagnostics. 2023;13(14):2368. doi:10.3390/diagnostics13142368
- Germain DP, Fouilhoux A, Decramer S, et al. Consensus recommendations for diagnosis, management and treatment of Fabry disease in paediatric patients. Clin Genet. 2019;96(2):107-117. doi:10.1111/cge.13546
- Germain DP. Fabry disease. Orphanet J RareDis. 2010;5:30. doi:10.1186/1750-1172-5-30
- Medala VK, Üçeyler N. Neuropathy and pain in Fabry disease. RareDisOrphanDrugs J. 2024;3:20. doi:10.20517/rdodj.2024.13
- Michaud M, Mauhin W, Belmatoug N, et al. When and How to Diagnose Fabry Disease in Clinical Practice. Am J MedSci. 2020;360(6):641-649. doi:10.1016/j.amjms.2020.07.011
- Valtola K, Hedman M, Kantola I, et al. Late-onset and classic phenotypes of Fabry disease in males with the GLA-Thr410Ala mutation. Open Heart. 2023;10(1):e002251. doi:10.1136/openhrt-2023-002251
- Hagège A, Réant P, Habib G, et al. Fabry disease in cardiology practice: Literature review and expert point of view. ArchCardiovascDis. 2019;112(4):278-287. doi:10.1016/j.acvd.2019.01.002
- Moon JC, Sheppard M, Reed E, Lee P, Elliott PM, Pennell DJ. The histological basis of late gadolinium enhancement cardiovascular magnetic resonance in a patient with Anderson‑Fabry disease. J CardiovascMagnReson. 2006;8(3):479-482. doi:10.1080/10976640600605002
- Muntean C, Starcea IM, Stoica C, Banescu C. Clinical characteristics, renal involvement, and therapeutic options of pediatric patients with Fabry disease. Front Pediatr. 2022;10:908657. doi:10.3389/fped.2022.908657
- Ries M, Bettis KE, Choyke P, et al. Parapelvic kidney cysts: a distinguishing feature with high prevalence in Fabry disease. Kidney Int. 2004;66(3):978-982.
doi:10.1111/j.1523‑1755.2004.00846.x - Sims K, Politei J, Banikazemi M, Lee P. Stroke in Fabry disease frequently occurs before diagnosis and in the absence of other clinical events: natural history data from the Fabry Registry. Stroke. 2009;40(3):788-794. doi:10.1161/STROKEAHA.108.526293
- Körver S, Vergouwe M, Hollak CEM, van Schaik IN, Langeveld M. Development and clinical consequences of white matter lesions in Fabry disease: a systematic review. Mol GenetMetab. 2018;125(3):205-216. doi:10.1016/j.ymgme.2018.08.014
- Le SY, Kim IY, Ahn SH, et al. Multidisciplinary Care Model as a Center of Excellence for Fabry Disease: A Practical Guide to Diagnosis and Management by Clinical Specialty in South Korea. J Clin Med. 2025;14(13):4400. doi:10.3390/jcm14134400
- Объединённая комиссия по качеству медицинских услуг Министерства здравоохранения Республики Казахстан. Клинический протокол диагностики и лечения болезни Фабри. МЗ РК; 2023.
- Auray-Blais C, Ntwari A, Clarke JT, et al. How well does urinary lyso-Gb3 function as a biomarker in Fabry disease? Clin Chim Acta. 2010;411(23-24):1906-1914. doi:10.1016/j.cca.2010.07.038
- Yam GH, Zuber C, Roth J. A synthetic chaperone corrects the trafficking defect and disease phenotype in a protein misfolding disorder. FASEB J. 2005;19(1):12-18.
doi:10.1096/fj.04‑2375com - Monda E, Falco L, Palmiero G, et al. Cardiovascular involvement in Fabry's disease: new advances in diagnostic strategies, outcome prediction and management. Card Fail Rev. 2023;9:e12. doi:10.15420/cfr.2023.06
- Palecek T, Honzikova J, Poupetova H, et al. Prevalence of Fabry disease in male patients with unexplained left ventricular hypertrophy in primary cardiology practice: prospective Fabry cardiomyopathy screening study (FACSS). J InheritMetabDis. 2014;37(3):455-460. doi:10.1007/s10545-013-9659-2
- Parisi V, Baldassarre R, Ferrara V, et al. Electrocardiogram analysis in Anderson-Fabry disease: a valuable tool for progressive phenotypic expression tracking. Front CardiovascMed. 2023;10:1184361. doi:10.3389/fcvm.2023.1184361
- Pisani A, Petruzzelli Annicchiarico L, Pellegrino A, et al. Parapelvic cysts, a distinguishing feature of renal Fabry disease. Nephrol Dial Transplant. 2018;33(2):318-323. doi:10.1093/ndt/gfx009
- Laney DA, Fernhoff PM. Diagnosis of Fabry disease via analysis of family history. J GenetCouns. 2008;17(1):79-83. doi:10.1007/s10897-007-9128-x
- Lidove O, Kaminsky P, Hachulla E, et al. Fabry disease 'The New Great Imposter': results of the French Observatoire in Internal Medicine Departments (FIMeD). ClinGenet. 2012;81(6):571-577. doi:10.1111/j.1399-0004.2011.01718.x
- Lacomis D, Roeske-Anderson L, Mathie L. Neuropathy and Fabry's disease. MuscleNerve. 2005;31(1):102-107. doi:10.1002/mus.20130
- Saip S, Uluduz D, Erkol G. Fabry disease mimicking multiple sclerosis. Clin NeurolNeurosurg. 2007;109(4):361-363. doi:10.1016/j.clineuro.2006.12.006
VV-MEDMAT-136067
Сәуір 2026